در علم عصب شناسی یک اصل هست که می گه: «نورونایی که با هم فعال می شن، به هم وابسته می شن.» به این معنا که هر چه بیشتر یک جریان نورون رو در مغزتون به گردش درآرین، اون جریان قوی تر میشه. به قول یک ضرب المثل معروف، «کار نیکو کردن از پر کردنه». هر چقدر بیشتر تمرین پیانو کنین یا به یک زبون صحبت کنین یا تمرینای تردستی بکنین، این جریان قوی تر میشه.

 

این موضوع تا چند سال در کانون توجه واسه یادگیری چیزای جدید بود. اما همونجوریکه مشهوده، توانایی یادگیری چیزی بالاتر از ایجاد و تقویت ارتباطات عصبیه. حتی از اون مهم تر توانایی ما در شکستن ارتباطات قدیمیه که به نام «هرس سیناپسی» شناخته می شه که اینجا نحوه ی کارکرد اونو توضیح میدیم.

مغز شما مثل یک باغه

تصور کنین مغز شما یک باغه، فقط به جای اینکه در اون گل، میوه، و سبزی پرورش بدین، بین نورونا ارتباطات سیناپسی برقرار می کنین. اینا ارتباطاتی هستن که انتقال دهندهای عصبی مثل دوپامین، سروتونین، و چیزای دیگه ای به جز اینا در سراسر اونا حرکت می کنن.

«یاختهای گلیال» باغبانای مغز شمان. وظیفه اونا افزایش سرعت سیگنال بین نورونای خاصه، اما یه سریای دیگه از یاختهای گلیال پاک کننده ی ضایعات هستن، علفای هرز رو بیرون می کِشند، آفات رو از بین می برن و برگای خشکیده رو جمع آوری می کنن. به باغبانای مغز شما که وظیفه شون هرس کردنه «یاختهای میکروگلیال» میگن. اونا ارتباطات سیناپسی رو هرس می کنن. حال سؤال ما اینه، اونا از کجا میدونن کدوم رابطه رو باید هرس کنن؟

محققان تازگیا شروع به حل این معما کردن، اما چیزی که از اون آگاهی دارن اینه که ارتباطات سیناپسی ای که کمتر مورد استفاده قرار گرفتن، به وسیله پروتئینی به نام C1q (و پروتئینای دیگر) علامت گذاری می شن. وقتی یاختهای میکروگلیال اون علامت رو پیدا کنن، بهش پروتئین می چسبن و اون سیناپس رو از بین می برن یا هرس می کنن.

مغز شما با این روش فضای فیزیکی واسه ایجاد ارتباطات جدیدتر و قوی تر جفت و جور می کنه تا شما بتونین چیزای بیشتری یاد بگیرین.

به چه دلیل خواب مهمه؟

تا به حال این حس رو داشتین که انگار مغزتون پر شده؟ شاید وقتی شغل جدیدی رو شروع می کنین یا عمیقا مشغول انجام پروژه ای هستین، خواب کافی ندارین و مرتبا هم اطلاعات جدید دریافت می کنین. ، در این حالت مغز شما واقعا پره.

وقتی در حال یادگیری مطالب جدید بسیاری هستین، مغز شما ارتباطاتی رو می سازه، اما اونا ناکارامدند و اتصالات موقتی هستن. مغز شما احتیاج داره تا خیلی از اون ارتباطات رو هرس کنه و دور بندازه و مسیرهای ارتباطی ساده تر و کارآمدتری بسازه. این اتفاق هنگام خواب روی می ده.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   چه جوری یک زندگی مشترک موفق بسازیم

مغز زمان خواب شروع به پاک سازی خود می کنه. سلولای مغز شما تا ۶۰درصد کاهش اندازه میدن تا فضایی واسه باغبانای گلیال بسازن تا داخل سلول شن و ضایعات رو با خود ببرن و سیناپس رو هرس کنن.

تا به حال از یک خواب خوب و استراحت شبونه بیدار شدین و تونسته اید عالی و سریع فکر کنین؟ به این خاطره که تموم هرسا و کارایی راهی که در طول شب اتفاق افتاده فضای کافی واسه گرفتن و سنتز اطلاعات جدید -به بیان دیگر، یادگیری- باقی گذاشته.

واسه همین هم هست که چرتای کوتاه مدت واسه تواناییای شناختی شما بسیار مفیدند. یک چرت ۱۰ یا ۲۰ دقیقه ای به باغبانای میکروگالیال فرصت ورود به سلولا رو می ده تا ارتباطات بدون استفاده رو پاک کنن و فضای کافی واسه رویش ارتباطات جدید بسازن.

اندیشیدن با یک مغز محروم از خواب مثل کندن راه با یک کارد بزرگ در جنگلی انبوهه. درختان زیادی وجود دارن، کار آهسته پیش میره و خسته کننده س. مسیرها تداخل دارن و نور خورشید نمیتونه از درختان عبور کنه. اندیشیدن با مغزی که استراحت خوبی داشته، مثل گشت وگذاری سرخوشانه در یک پارکه؛ مسیرها مشخص هستن و در نقاط خاصی به هم وصل می شن، درختان سر جای خودشون هستن و می تونین چندین متر جلوتر از خود رو هم ببینین. این کار نشاط آور هم هستش.

مراقب افکار خود باشین

، شما تا حدودی بر تصمیمای مغز خود واسه حذف ارتباطات هنگام خواب کنترل دارین. این ارتباطات سیناپسی هستن که شما از اونا استفاده نمی کنین و واسه بازیافت علامت گذاری می شن. ارتباطاتی که از اونا زیاد استفاده می کنین اونایی هستن که سیراب شده و به اونا اکسیژن رسانده می شه. پس مواظب باشین افکارتان درباره چیه.

اگه وقت زیادی رو صرف خوندن نظریهای پایان سریال تاج وتخت می کنین و وقت کمی واسه کارتون می مونه، حدس میزنین کدوم سیناپس واسه بازیافت علامت گذاری می شه؟

اگه در محل کار با کسی دعوا دارین و به جای اینکه مشغول پروژه بزرگ خود باشین به این فکر می کنین که چه جوری حالش رو بگیرین، در مورد ی ایجاد ارتباطات سیناپسی واسه توطئه ی انتقام فوق العاده، اما در مورد ی نوآوری ضعیف میشید.

واسه بهره بردن از سیستم باغبانی مغزتون، تنها به چیزایی فکر کنین که واسه تون اهمیت دارن. باغباناتون اون ارتباطات رو تقویت و ارتباطاتی رو که کمتر به اونا اهمیت میدید هرس می کنن. شما این جور به باغِ گلِ مغزتون کمک می کنین.

منبع : fastcompany

دسته‌ها: آموزشی